زمانِ حال در فرانسه (le présent)
زمانِ حال در فرانسه هم کارِ همیشگی را میرساند و هم کاری که همین حالا در جریان است — یعنی هم «میروم» و هم «دارم میروم». دو فعلِ être و avoir بیقاعدهاند و باید اول از همه حفظ شوند، چون هم فعلِ اصلیاند و هم فعلِ کمکیِ زمانهای گذشته.
در یک نگاه
ریشهٔ فعل + پایانهٔ شخص
- Je parle français.فرانسه حرف میزنم.
- Elle est fatiguée.خسته است.
- Nous avons deux enfants.دو بچه داریم.
اول از همه: être و avoir
این دو را باید کامل حفظ کرد و هرچه زودتر بهتر. هم پرکاربردترین فعلهای زباناند، هم بعداً فعلِ کمکیِ passé composé میشوند.
| شخص | être (بودن) | avoir (داشتن) |
|---|---|---|
| je | suis | ai |
| tu | es | as |
| il / elle | est | a |
| nous | sommes | avons |
| vous | êtes | avez |
| ils / elles | sont | ont |
سه گروهِ فعل
گروهِ اول، فعلهای -er، حدودِ نود درصدِ فعلهای فرانسهاند و کاملاً باقاعده. اگر فقط همین گروه را بلد باشید، بیشترِ نیازتان برآورده میشود.
| شخص | parler (-er) | finir (-ir) | vendre (-re) |
|---|---|---|---|
| je | parle | finis | vends |
| tu | parles | finis | vends |
| il / elle | parle | finit | vend |
| nous | parlons | finissons | vendons |
| vous | parlez | finissez | vendez |
| ils / elles | parlent | finissent | vendent |
فعلهای بیقاعدهٔ پرکاربرد را هم بهتر است از همان اول دستهجمعی یاد بگیرید:
| مصدر | je | nous | ils |
|---|---|---|---|
| aller — رفتن | vais | allons | vont |
| faire — کردن | fais | faisons | font |
| venir — آمدن | viens | venons | viennent |
| pouvoir — توانستن | peux | pouvons | peuvent |
| vouloir — خواستن | veux | voulons | veulent |
| prendre — گرفتن | prends | prenons | prennent |
کاربردها
یک: کارِ همیشگی یا عادت. دو: کاری که همین حالا در جریان است — فرانسه برای این صورتِ جداگانهای ندارد. سه: حقیقتِ کلی. چهار: آیندهٔ نزدیکِ قطعی.
- Je travaille à Paris.در پاریس کار میکنم.
- — Que fais-tu ? — Je mange.— چه کار میکنی؟ — دارم غذا میخورم.
- L’eau bout à cent degrés.آب در صد درجه میجوشد.
- Demain je pars à huit heures.فردا ساعت هشت راه میافتم.
برای فارسیزبانها
یک تفاوتِ ساختاری که از جملهٔ اول خودش را نشان میدهد: در فارسی شناسهٔ فعل خودش فاعل را میرساند، پس ضمیر را میشود انداخت — «میروم» جملهٔ کاملی است. فرانسه این اجازه را نمیدهد. «Parle français» جمله نیست؛ باید بگویید «Je parle français».
دلیلش هم منطقی است: چون چهار صورت از شش تا یکسان تلفظ میشوند، پایانهٔ فعل در فرانسهٔ گفتاری عملاً هیچ اطلاعاتی دربارهٔ فاعل نمیدهد. ضمیر تنها چیزی است که آن را میرساند، پس اجباری است.
بزرگترین دامِ واژگانی این درس: فرانسه برای حالتهایی که فارسی با «بودن» میسازد، از avoir استفاده میکند. این فهرست کوتاه است و ارزشِ حفظ کردن دارد، چون خطایش خیلی به چشم میآید.
| فارسی | فرانسه | ترجمهٔ لفظیِ غلط |
|---|---|---|
| بیست سالم است | j’ai vingt ans | ✗ je suis vingt ans |
| گرسنهام | j’ai faim | ✗ je suis faim |
| تشنهام | j’ai soif | ✗ je suis soif |
| سردم است | j’ai froid | ✗ je suis froid |
| میترسم | j’ai peur | ✗ je suis peur |
دقت کنید که «je suis froid» جملهٔ دستوریِ درستی است ولی معنایش «من آدمِ سردمزاجی هستم» است، نه «سردم است». همین باعث میشود این خطا اصلاح نشود: کسی متوجه نمیشود که شما چیزِ دیگری گفتهاید.
یک تطابقِ راحت هم هست: tu و vous دقیقاً «تو» و «شما» هستند، با همان کارکردِ اجتماعی. فارسیزبانها معمولاً این را بدونِ هیچ توضیحی درست به کار میبرند، در حالی که برای انگلیسیزبانها یک مفهومِ تازه است.
اشتباههای رایج
Parle français.
Je parle français.
ضمیرِ فاعلی در فرانسه اجباری است، برخلافِ فارسی.
Je suis vingt ans.
J’ai vingt ans.
سن با avoir بیان میشود، نه با être.
Je suis faim.
J’ai faim.
همینطور گرسنگی، تشنگی، سرما و ترس.
Nous allons… nous vas
nous allons
aller بیقاعده است و ریشهاش در صورتِ nous عوض میشود.
Ils parle français.
Ils parlent français.
در گفتار فرقی ندارد، ولی در نوشتار پایانهٔ -ent لازم است.
Je suis en train de manger… Je suis manger.
Je suis en train de manger.
برای «دارم غذا میخورم» یا خودِ حال کافی است یا être en train de؛ être + مصدر ساختی در فرانسه نیست.
نکتههای بیشتر
تغییرهای املایی در فعلهای -er
چند زیرگروه برای حفظِ تلفظ، املایشان عوض میشود.
| گروه | تغییر | نمونه |
|---|---|---|
| -ger | e پیش از o میماند | nous mangeons |
| -cer | c به ç | nous commençons |
| -yer | y به i | je paie / il essaie |
| acheter | è در صورتهای مفرد | j’achète, nous achetons |
| appeler | دوبار l | j’appelle, nous appelons |
on بهجای nous
در فرانسهٔ گفتاری تقریباً همیشه بهجای nous از on استفاده میشود، که با صورتِ سومشخصِ مفرد صرف میشود.
- On va au cinéma ?برویم سینما؟
- On est arrivés hier.دیروز رسیدیم.
در نوشتارِ رسمی nous را نگه دارید، ولی برای شنیدنِ فرانسهٔ واقعی باید on را بشناسید.