وجه امری (l’impératif)
امر در فرانسه سه صورت دارد — tu، nous و vous — و ساختش همان زمانِ حال است بدونِ ضمیرِ فاعلی. نکتهٔ اصلی جای ضمیرهاست: در امرِ مثبت بعد از فعل میروند و در امرِ منفی به جای همیشگیشان برمیگردند.
در یک نگاه
زمانِ حال، بدونِ ضمیرِ فاعلی
- Parle !حرف بزن!
- Parlons !حرف بزنیم!
- Parlez !حرف بزنید!
ساخت
| شخص | parler | finir | prendre |
|---|---|---|---|
| tu | parle | finis | prends |
| nous | parlons | finissons | prenons |
| vous | parlez | finissez | prenez |
چهار فعل صورتِ امریِ بیقاعده دارند:
| مصدر | tu | nous | vous |
|---|---|---|---|
| être | sois | soyons | soyez |
| avoir | aie | ayons | ayez |
| savoir | sache | sachons | sachez |
| vouloir | — | — | veuillez |
جای ضمیرها
این تنها بخشِ واقعاً دشوارِ درس است. در امرِ مثبت ضمیر با خطفاصله بعد از فعل میآید و me و te به moi و toi تبدیل میشوند. در امرِ منفی همهچیز به حالتِ عادی برمیگردد.
| حالت | نمونه | ترجمه |
|---|---|---|
| امرِ مثبت | Donne-moi ça ! | آن را به من بده! |
| امرِ منفی | Ne me donne pas ça ! | آن را به من نده! |
| مثبت + دو ضمیر | Donne-le-moi ! | آن را به من بده! |
| منفی + دو ضمیر | Ne me le donne pas ! | آن را به من نده! |
| انعکاسی مثبت | Lève-toi ! | بلند شو! |
| انعکاسی منفی | Ne te lève pas ! | بلند نشو! |
مؤدبانهتر گفتن
امرِ خشک در فرانسه تندتر از چیزی است که فارسیزبان انتظار دارد. چند راهِ نرمتر وجود دارد که در موقعیتِ رسمی یا با غریبهها انتظار میرود.
| بهجای | بگویید | سطح |
|---|---|---|
| Donnez-moi ça. | Pouvez-vous me donner ça ? | مؤدب |
| Aidez-moi. | Pourriez-vous m’aider ? | مؤدبتر |
| Attendez. | Un instant, s’il vous plaît. | خنثی |
| Signez ici. | Veuillez signer ici. | رسمیِ اداری |
برای فارسیزبانها
ساختِ امر در فارسی و فرانسه شبیه است: هر دو ضمیرِ فاعلی را میاندازند و از خودِ فعل استفاده میکنند. فارسی پیشوندِ «ب-» میگذارد («برو»، «بخور») و فرانسه چیزی اضافه نمیکند، ولی ایده یکی است.
| فارسی | فرانسه | سطح |
|---|---|---|
| برو | Va ! | صمیمی (tu) |
| بروید | Allez ! | رسمی (vous) |
| برویم | Allons ! | دعوت (nous) |
تفاوتِ اصلی جای ضمیرهاست، و باز هم به همان مسئلهٔ همیشگی برمیگردد: فارسی ضمیر را به فعل میچسباند («بدهش»، «بگو بهم») و فرانسه معمولاً پیش از فعل میگذارد. ولی در امرِ مثبت فرانسه هم آن را بعد از فعل میآورد — یعنی دقیقاً همانجایی که فارسی میگذارد.
و یک نکتهٔ فرهنگی که ارزشش از دستور کمتر نیست: فارسی با تعارف و لحن، امر را نرم میکند و ساختش را عوض نمیکند — «بیا اینجا» با لحنِ مهربان کاملاً مؤدبانه است. فرانسه انتظار دارد ساخت عوض شود.
برای فارسیزبانی که تازه رسیده، این منبعِ سوءتفاهمِ واقعی است: جملهای که در ذهنش مؤدبانه بوده، خشک و دستوری شنیده میشود. قاعدهٔ ساده: با غریبه، بهجای امر از پرسش استفاده کنید، و s’il vous plaît را هیچوقت فراموش نکنید.
اشتباههای رایج
Tu parle !
Parle !
در امر، ضمیرِ فاعلی حذف میشود.
Donne-me ça !
Donne-moi ça !
در امرِ مثبت، me به moi تبدیل میشود.
Ne donne-moi pas ça !
Ne me donne pas ça !
در امرِ منفی ضمیر به جای همیشگیاش برمیگردد.
Lève-te !
Lève-toi !
همان قاعده برای فعلهای انعکاسی.
Va-y !
Vas-y !
پیش از y، حرفِ -s برمیگردد.
Donnez-moi ça. (به کارمندِ اداره)
Pourriez-vous me donner ça, s’il vous plaît ?
دستوری درست است ولی در موقعیتِ رسمی خشک شنیده میشود.
نکتههای بیشتر
امر بدونِ فعلِ امری
فرانسه اغلب دستور را با مصدر یا با اسم میدهد — بهویژه در تابلوها، دستورِ پخت و راهنماها.
- Ne pas fumer.سیگار کشیدن ممنوع.
- Ajouter le sel.نمک را اضافه کنید.
- Défense d’entrer.ورود ممنوع.
veuillez: امرِ اداری
صورتِ امریِ vouloir فقط در نوشتارِ رسمی به کار میرود و مؤدبانهترین شکلِ دستور است.
- Veuillez trouver ci-joint mon CV.رزومهام را پیوست میکنم.
- Veuillez agréer mes salutations distinguées.با احترام. (پایانِ نامهٔ رسمی)